Distinctio - Cronologia

Dentella: /* Testi */

2026-02-21T09:20:03Z

Testi

Dentella il 09:15, 21 feb 2026

2026-02-21T09:15:39Z

← Versione meno recente		Versione delle 11:15, 21 feb 2026
Riga 1:		Riga 1:
	~~(pagina in costruzione)~~

	Il termine ''distinctio'' può indicare genericamente un segno di interpunzione (''punctuation mark'' in Schad <span id="aSchad">[[#Schada\|2007: 138]]</span>) oppure uno specifico ‘punto in alto’ rispetto alla lettera, che ha il valore di punto fermo e che si contrappone al punto sotto la lettera (''subdistinctio'' o ''comma'') o a metà altezza (''media distinctio'' o ''cola''). Nel sistema di Dionisio Trace (II a.C.), ''distinctio'' (gr. ''stígmē'') è presentato come la fine di un pensiero compiuto, mentre ''positura'' (gr. ''thesis'') indica più precisamente il segno di interpunzione.		Il termine ''distinctio'' può indicare genericamente un segno di interpunzione (''punctuation mark'' in Schad <span id="aSchad">[[#Schada\|2007: 138]]</span>) oppure uno specifico ‘punto in alto’ rispetto alla lettera, che ha il valore di punto fermo e che si contrappone al punto sotto la lettera (''subdistinctio'' o ''comma'') o a metà altezza (''media distinctio'' o ''cola''). Nel sistema di Dionisio Trace (II a.C.), ''distinctio'' (gr. ''stígmē'') è presentato come la fine di un pensiero compiuto, mentre ''positura'' (gr. ''thesis'') indica più precisamente il segno di interpunzione.
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"

Dentella: Aggiungo Marchello-Nizia nei riferimenti.

2024-11-22T09:59:51Z

Aggiungo Marchello-Nizia nei riferimenti.

← Versione meno recente		Versione delle 11:59, 22 nov 2024
Riga 93:		Riga 93:
	<span id="Cote">[[#eCot\|^]]</span> '''Cotticelli Kurras P.''' (2020), ''Clause relations in Ancient Greek Grammatical tradition?''. In P. Cotticelli-Kurras (ed.), ''Word, phrase and sentence in Relation. Ancient Grammars and Contexts'' (Trends in classics, Supplementary Volumes 99). Berlin, De Gruyter, 1-50.		<span id="Cote">[[#eCot\|^]]</span> '''Cotticelli Kurras P.''' (2020), ''Clause relations in Ancient Greek Grammatical tradition?''. In P. Cotticelli-Kurras (ed.), ''Word, phrase and sentence in Relation. Ancient Grammars and Contexts'' (Trends in classics, Supplementary Volumes 99). Berlin, De Gruyter, 1-50.

	<span id="Cota">[[#aCot\|^]]</span> '''Cotticelli-Kurras P.''' (2024a), ''Towards a classification of sentences in Medieval grammars: the role of'' positurae. In ''Rivista Italiana di Linguistica e Dialettologia'' 26, ''69-90''.		<span id="Cota">[[#aCot\|^]]</span> '''Cotticelli-Kurras P.''' (2024a), ''Towards a classification of sentences in Medieval grammars: the role of'' positurae. In ''Rivista Italiana di Linguistica e Dialettologia'' 26, 69-90.

	^<sup><span id="Cotb">[[#bCot\|a]]</span><span id="Cotf">[[#fCot\|b]]</span></sup> '''Cotticelli-Kurras P.''' (2024b), ''Elaborando il metalinguaggio linguistico: intrecci tra trivio e quadrivio''. In A. Bianchi (ed.) ''Tra grammatica e metagrammatica: storia del metalinguaggio''. ''Atti del Convegno, Macerata, 16-17 dicembre 2022.'' Roma, Il Calamo, 167-194.		^<sup><span id="Cotb">[[#bCot\|a]]</span><span id="Cotf">[[#fCot\|b]]</span></sup> '''Cotticelli-Kurras P.''' (2024b), ''Elaborando il metalinguaggio linguistico: intrecci tra trivio e quadrivio''. In A. Bianchi (ed.) ''Tra grammatica e metagrammatica: storia del metalinguaggio''. ''Atti del Convegno, Macerata, 16-17 dicembre 2022.'' Roma, Il Calamo, 167-194.
Riga 120:		Riga 120:

	<span id="Maia">[[#aMai\|^]]</span> '''Maierù A.''' (a cura di) (1984), ''Grafia e interpunzione del Latino nel medioevo, Seminario Internazionale (Roma, 27-29 settembre 1984)''. Roma, Edizioni dell’Ateneo.		<span id="Maia">[[#aMai\|^]]</span> '''Maierù A.''' (a cura di) (1984), ''Grafia e interpunzione del Latino nel medioevo, Seminario Internazionale (Roma, 27-29 settembre 1984)''. Roma, Edizioni dell’Ateneo.

			^ '''Marchello-Nizia''' C. (1978), ''Ponctuation et «unités de lecture» dans les manuscrits médiévaux ou: je ponctue, tu lis, il théorise (Punctuation and "units of reading" in medieval manuscripts: or, I punctuate, you read, he theorizes)''. In ''Langue Française'' 40, 32-44.

	<span id="Mara">[[#aMar\|^]]</span> '''Marmo C.''' (1994), ''Semiotica e linguaggio nella Scolastica: Parigi, Bologna, Erfurt 1270-1330. La semiotica dei Modisti'' (Nuovi Studi Storici 26). Roma, Istituto Storico Italiano per il Medio Evo.		<span id="Mara">[[#aMar\|^]]</span> '''Marmo C.''' (1994), ''Semiotica e linguaggio nella Scolastica: Parigi, Bologna, Erfurt 1270-1330. La semiotica dei Modisti'' (Nuovi Studi Storici 26). Roma, Istituto Storico Italiano per il Medio Evo.

Dentella il 20:35, 13 nov 2024

2024-11-13T20:35:32Z

← Versione meno recente		Versione delle 22:35, 13 nov 2024
Riga 167:		Riga 167:
	'''Isidorus Hispalensis''', ''Etymologiae'', <span id="Isia">[[#aIsi\|'''I.20, 1ss.''']]</span>: ''Positura est figura ad distinguendos sensus per cola et commata et periodos, quae dum ordine suo adponitur, sensum nobis lectionis ostendit. Dictae autem positurae vel quia punctis positis adnotantur, vel quia ibi vox pro intervallo distinctionis deponitur. Has Graeci θέσεις vocant, Latini posituras. Prima positura subdistinctio dicitur; eadem et comma. Media distinctio sequens est; ipsa et cola. Ultima distinctio, quae totam sententiam cludit, ipsa est periodus; cuius, ut diximus, partes sunt cola et comma; quarum diversitas punctis diverso loco positis demonstratur. Ubi enim initio pronuntiationis necdum plena pars sensui est, et tamen respirare oportet, fit comma, id est particula sensus, punctusque ad imam litteram ponitur; et vocatur subdistinctio, ab eo quod punctum subtus, id est ad imam litteram, accipit. Ubi autem in sequentibus iam sententia sensum praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae plenitudine, fit cola, mediamque litteram puncto notamus; et mediam distinctionem vocamus, quia punctum ad mediam litteram ponimus. Ubi vero iam per gradus pronuntiando plenam sententiae clausulam facimus, fit periodus, punctumque ad caput litterae ponimus; et vocatur distinctio, id est disiunctio, quia integram separavit sententiam [...].Totus autem uersus periodus est.''		'''Isidorus Hispalensis''', ''Etymologiae'', <span id="Isia">[[#aIsi\|'''I.20, 1ss.''']]</span>: ''Positura est figura ad distinguendos sensus per cola et commata et periodos, quae dum ordine suo adponitur, sensum nobis lectionis ostendit. Dictae autem positurae vel quia punctis positis adnotantur, vel quia ibi vox pro intervallo distinctionis deponitur. Has Graeci θέσεις vocant, Latini posituras. Prima positura subdistinctio dicitur; eadem et comma. Media distinctio sequens est; ipsa et cola. Ultima distinctio, quae totam sententiam cludit, ipsa est periodus; cuius, ut diximus, partes sunt cola et comma; quarum diversitas punctis diverso loco positis demonstratur. Ubi enim initio pronuntiationis necdum plena pars sensui est, et tamen respirare oportet, fit comma, id est particula sensus, punctusque ad imam litteram ponitur; et vocatur subdistinctio, ab eo quod punctum subtus, id est ad imam litteram, accipit. Ubi autem in sequentibus iam sententia sensum praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae plenitudine, fit cola, mediamque litteram puncto notamus; et mediam distinctionem vocamus, quia punctum ad mediam litteram ponimus. Ubi vero iam per gradus pronuntiando plenam sententiae clausulam facimus, fit periodus, punctumque ad caput litterae ponimus; et vocatur distinctio, id est disiunctio, quia integram separavit sententiam [...].Totus autem uersus periodus est.''

	'''Alcuinus Eboracensis''', ''Grammatica'', <span id="~~Alca~~">[[#~~aAlc~~\|'''858, 23''']]</span>: ''Positurae sunt puncti ad distinguendos sensus.''		'''Alcuinus Eboracensis''', ''Grammatica'', <span id="Alcua">[[#aAlcu\|'''858, 23''']]</span>: ''Positurae sunt puncti ad distinguendos sensus.''

	'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Scot52">[[#52Scot\|'''1, 52, 52''']]</span>: ''Nam si distinctionum seriem per gradus cognitos sequeretur primo plenam deinde subdistinctionem deinde mediam nequaquam ponere potuisset sed magis incipit ubi praedictae positurae ad finem tendere comprobantur sequitur subdistinctio deinde media quae plenas semper praecedunt potius quam sequuntur.''		'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Scot52">[[#52Scot\|'''1, 52, 52''']]</span>: ''Nam si distinctionum seriem per gradus cognitos sequeretur primo plenam deinde subdistinctionem deinde mediam nequaquam ponere potuisset sed magis incipit ubi praedictae positurae ad finem tendere comprobantur sequitur subdistinctio deinde media quae plenas semper praecedunt potius quam sequuntur.''

Dentella il 09:40, 13 nov 2024

2024-11-13T09:40:23Z

← Versione meno recente		Versione delle 11:40, 13 nov 2024
Riga 157:		Riga 157:
	'''Aelius Donatus''', <span id="Donb">[[#bDon\|'''612.3b''']]</span>: ''Distinctio est, ubi finitur plena sententia; huius punctum ad summum litteram ponimus'' (cfr. Serv. 4.427,38).		'''Aelius Donatus''', <span id="Donb">[[#bDon\|'''612.3b''']]</span>: ''Distinctio est, ubi finitur plena sententia; huius punctum ad summum litteram ponimus'' (cfr. Serv. 4.427,38).

	'''Aelius Donatus''', <span id="~~Done~~">[[#~~eDon~~\|'''612.6''']]</span>: ''Media distinctio est, ubi fere tantum de sententia superest, quantum iam diximus, cum tamen respirandum sit: huius punctum ad mediam litteram ponimus'' (cfr. Serv. 4.428.2)		'''Aelius Donatus''', <span id="Dond">[[#dDon\|'''612.6''']]</span>: ''Media distinctio est, ubi fere tantum de sententia superest, quantum iam diximus, cum tamen respirandum sit: huius punctum ad mediam litteram ponimus'' (cfr. Serv. 4.428.2)

	'''Dositheus''', <span id="Dosia">[[#aDosi\|'''7.428.16''']]</span>: ''Subdistinctio est diurnitas quaedam temporis differens orationem ad sententiae qualitatem.''		'''Dositheus''', <span id="Dosia">[[#aDosi\|'''7.428.16''']]</span>: ''Subdistinctio est diurnitas quaedam temporis differens orationem ad sententiae qualitatem.''

Dentella: /* Tre forme di distinctio, anche in relazione a mora */

2024-11-13T09:39:10Z

Tre forme di distinctio, anche in relazione a mora

← Versione meno recente		Versione delle 11:39, 13 nov 2024
Riga 45:		Riga 45:
	* Aelius Donatus, <span id="aDon">[[#Dona\|'''612.3a''']]</span>		* Aelius Donatus, <span id="aDon">[[#Dona\|'''612.3a''']]</span>
	* Diomedes, <span id="aDiom">[[#Dioma\|'''1.436.24''']]</span>		* Diomedes, <span id="aDiom">[[#Dioma\|'''1.436.24''']]</span>
	* Diomedes, <span id="bDiom">[[#Diomb\|'''1.437.12,15''']]</span>		* Diomedes, <span id="bDiom">[[#Diomb\|'''1.437.12, 15''']]</span>
	* Pseudo-Sergius, <span id="aSerg">[[#Serga\|'''4.484.23''']]</span>		* Pseudo-Sergius, <span id="aSerg">[[#Serga\|'''4.484.23''']]</span>
	* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="52Scot">[[#Scot52\|'''1, 52, 52''']]</span>		* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="52Scot">[[#Scot52\|'''1, 52, 52''']]</span>

Dentella il 09:36, 13 nov 2024

2024-11-13T09:36:50Z

Dentella: /* Distinctio come strumento di articolazione della frase */

2024-11-13T09:30:23Z

Distinctio come strumento di articolazione della frase

← Versione meno recente		Versione delle 11:30, 13 nov 2024
Riga 66:		Riga 66:

	* Isidorus Hispalensis, ''Etymologiae'', <span id="aIsi">[[#Isia\|'''I.20, 1ss.''']]</span>		* Isidorus Hispalensis, ''Etymologiae'', <span id="aIsi">[[#Isia\|'''I.20, 1ss.''']]</span>
	* Donatus Ortigraphus, ''Ars grammatica~~, De posituris~~, <span id="cOrti">[[#Ortic\|'''10-12''']]</span>		* Donatus Ortigraphus, ''Ars grammatica, <span id="cOrti">[[#Ortic\|'''De posituris, 10-12''']]</span>
	* Murethach, ''Intellectus in Donati Arte maiore'', ''L&S C670'', <span id="bMure">[[#Mureb\|'''44, 7-73 (passim)''']]</span>		* Murethach, ''Intellectus in Donati Arte maiore'', ''L&S C670'', <span id="bMure">[[#Mureb\|'''44, 7-73 (passim)''']]</span>
	* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="dScot">[[#Scotd\|'''1, 54''']]</span>		* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="dScot">[[#Scotd\|'''1, 54''']]</span>

Dentella: /* Testi */

2024-11-13T09:29:14Z

Testi

← Versione meno recente		Versione delle 11:29, 13 nov 2024
Riga 187:		Riga 187:
	'''Murethach''', ''Intellectus in Donati Arte maiore'', ''L&S C670'', <span id="Mureb">[[#bMure\|'''44, 7-73 (passim)''']]</span>: ''Distinctiones autem, id est puncti, dicuntur, eo quod distinguant, id est dividant, sententiam per membra partium. 12. ‘Distinctio subdistinctio media distinctio’. 13. Distinctio enim in fine sententiae ponitur. 14. Deinde retro subdistinctio post mediam sententiam; deinde media distinctio. 20. ‘Distinctio est, ubi finitur plena sententia’. 34. ‘Media distinctio est, ubi fere tantum de sententia superest, quantum iam diximus, cum tamen respirandum sit’, id est repausandum. 39. Cuius rei exemplum est “iubilate deo omnis terra”, ecce media distinctio; “psalmum dicite nomini eius”, ecce subdistinctio; “date gloriam laudi eius”, ecce distinctio. 48. Periodos ipsa est distinctio, coma autem subdistinctio, cola uero media distinctio. 73. ‘Aut per distinctionem, si quis dicat ‘‘uidi statuam auream hastam tenentem”’.''		'''Murethach''', ''Intellectus in Donati Arte maiore'', ''L&S C670'', <span id="Mureb">[[#bMure\|'''44, 7-73 (passim)''']]</span>: ''Distinctiones autem, id est puncti, dicuntur, eo quod distinguant, id est dividant, sententiam per membra partium. 12. ‘Distinctio subdistinctio media distinctio’. 13. Distinctio enim in fine sententiae ponitur. 14. Deinde retro subdistinctio post mediam sententiam; deinde media distinctio. 20. ‘Distinctio est, ubi finitur plena sententia’. 34. ‘Media distinctio est, ubi fere tantum de sententia superest, quantum iam diximus, cum tamen respirandum sit’, id est repausandum. 39. Cuius rei exemplum est “iubilate deo omnis terra”, ecce media distinctio; “psalmum dicite nomini eius”, ecce subdistinctio; “date gloriam laudi eius”, ecce distinctio. 48. Periodos ipsa est distinctio, coma autem subdistinctio, cola uero media distinctio. 73. ‘Aut per distinctionem, si quis dicat ‘‘uidi statuam auream hastam tenentem”’.''

	'''~~Remegius~~ Autissiodorensis''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Remia">[[#aRemi\|'''~~231~~, 12''']]</span>: ''~~Sunt enim eiusdem dictionis partes~~, ~~sed in minoribus partibus colon dicimus [~~...]. ~~Comma vero~~ est ~~in maioribus~~.~~'' (Cfr~~. ~~Hubert~~, ''~~Corpus stigmatologicum minus'', 81).~~		'''Remigius Autissiodorensis''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Remia">[[#aRemi\|'''230, 29''']]</span>: ''Distinctio est, cuius punctum ad faciem litterae, i(dest) ad summitatem ponimus. 32. Subdistinctio dicitur, eo quod subtus litteram punctus eius ponitur, ut sententiam distinguat i(dest) dividat \|\| 208 \|\| --- Mox inferendum, ne si diu repausaretur, distinctio esse uideatur. 37. Media distinctio dicitur, quia medietas sensus ibi est, ut: Iubilate deo omnis terra. 231, 6. Et per colon media intelligitur distinctio, per comma subdistinctio.''

	'''~~Remigius~~ Autissiodorensis''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Remib">[[#bRemi\|'''~~230~~, 29''']]</span>: ''~~Distinctio est~~, ~~cuius punctum ad faciem litterae, i(dest) ad summitatem ponimus~~. 32. ~~Subdistinctio dicitur, eo quod subtus litteram punctus eius ponitur, ut sententiam distinguat i(dest) dividat \|\| 208 \|\| --- Mox inferendum, ne si diu repausaretur, distinctio esse uideatur~~. 37. ~~Media distinctio dicitur, quia medietas sensus ibi~~ est~~, ut: Iubilate deo omnis terra~~. ~~231, 6~~. ~~Et per colon media intelligitur distinctio~~, ~~per comma subdistinctio.~~''		'''Remegius Autissiodorensis''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Remib">[[#bRemi\|'''231, 12''']]</span>: ''Sunt enim eiusdem dictionis partes, sed in minoribus partibus colon dicimus [...]. Comma vero est in maioribus.'' (Cfr. Hubert, ''Corpus stigmatologicum minus'', 81).

	'''Odo Cluniacensis''', ''De musica'', <span id="Odoa">[[#aOdo\|'''pp. 275-6''']]</span>: ''Distinctio vero in musica est, quantum de quolibet cantu continuamus, quae ubi vox requieverit, pronuntiatur. Item sicut una pars locutionis aut duae vel plures sensum perficiunt, et sententiam integram comprehendunt, ut cum dico quid facis? respondes lego, sive lectionem firmo, sive aliquam sententiam quaero: ita una, duae vel plures ex his musicae partibus versiculum, antiphonam vel responsorium perficiunt, nec tamen suorum numerorum significationem amittunt.''		'''Odo Cluniacensis''', ''De musica'', <span id="Odoa">[[#aOdo\|'''pp. 275-6''']]</span>: ''Distinctio vero in musica est, quantum de quolibet cantu continuamus, quae ubi vox requieverit, pronuntiatur. Item sicut una pars locutionis aut duae vel plures sensum perficiunt, et sententiam integram comprehendunt, ut cum dico quid facis? respondes lego, sive lectionem firmo, sive aliquam sententiam quaero: ita una, duae vel plures ex his musicae partibus versiculum, antiphonam vel responsorium perficiunt, nec tamen suorum numerorum significationem amittunt.''

Dentella: /* Distinctio come indicatore della completezza del senso */

2024-11-13T09:28:08Z

Distinctio come indicatore della completezza del senso

← Versione meno recente		Versione delle 11:28, 13 nov 2024
Riga 59:		Riga 59:
	* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="bScot">[[#Scotb\|'''1, 50, 4''']]</span>		* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="bScot">[[#Scotb\|'''1, 50, 4''']]</span>
	* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="cScot">[[#Scotc\|'''1, 52, 72''']]</span>		* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="cScot">[[#Scotc\|'''1, 52, 72''']]</span>
	* Ars Laureshamensis, ''Expositio in Donatum maiorem~~, prologus~~'', <span id="aLaur">[[#Laura\|'''5, 64''']]</span>		* Ars Laureshamensis, ''Expositio in Donatum maiorem'', <span id="aLaur">[[#Laura\|'''prologus, 5, 64''']]</span>
	* Ars Laureshamensis, ''Expositio in Donatum maiorem 1, De posituris'', <span id="bLaur">[[#Laurb\|'''184, 1-5; 14''']]</span>		* Ars Laureshamensis, ''Expositio in Donatum maiorem 1, De posituris'', <span id="bLaur">[[#Laurb\|'''184, 1-5; 14''']]</span>
	* Hugo de Sancto Victore, ''De grammatica'', <span id="75Hug">[[#Hug75\|'''10, 123, 1475''']]</span>		* Hugo de Sancto Victore, ''De grammatica'', <span id="75Hug">[[#Hug75\|'''10, 123, 1475''']]</span>

← Versione meno recente		Versione delle 11:59, 22 nov 2024
Riga 93:		Riga 93:
	<span id="Cote">[[#eCot\|^]]</span> '''Cotticelli Kurras P.''' (2020), ''Clause relations in Ancient Greek Grammatical tradition?''. In P. Cotticelli-Kurras (ed.), ''Word, phrase and sentence in Relation. Ancient Grammars and Contexts'' (Trends in classics, Supplementary Volumes 99). Berlin, De Gruyter, 1-50.		<span id="Cote">[[#eCot\|^]]</span> '''Cotticelli Kurras P.''' (2020), ''Clause relations in Ancient Greek Grammatical tradition?''. In P. Cotticelli-Kurras (ed.), ''Word, phrase and sentence in Relation. Ancient Grammars and Contexts'' (Trends in classics, Supplementary Volumes 99). Berlin, De Gruyter, 1-50.

	<span id="Cota">[[#aCot\|^]]</span> '''Cotticelli-Kurras P.''' (2024a), ''Towards a classification of sentences in Medieval grammars: the role of'' positurae. In ''Rivista Italiana di Linguistica e Dialettologia'' 26, ''69-90''.		<span id="Cota">[[#aCot\|^]]</span> '''Cotticelli-Kurras P.''' (2024a), ''Towards a classification of sentences in Medieval grammars: the role of'' positurae. In ''Rivista Italiana di Linguistica e Dialettologia'' 26, 69-90.

	^<sup><span id="Cotb">[[#bCot\|a]]</span><span id="Cotf">[[#fCot\|b]]</span></sup> '''Cotticelli-Kurras P.''' (2024b), ''Elaborando il metalinguaggio linguistico: intrecci tra trivio e quadrivio''. In A. Bianchi (ed.) ''Tra grammatica e metagrammatica: storia del metalinguaggio''. ''Atti del Convegno, Macerata, 16-17 dicembre 2022.'' Roma, Il Calamo, 167-194.		^<sup><span id="Cotb">[[#bCot\|a]]</span><span id="Cotf">[[#fCot\|b]]</span></sup> '''Cotticelli-Kurras P.''' (2024b), ''Elaborando il metalinguaggio linguistico: intrecci tra trivio e quadrivio''. In A. Bianchi (ed.) ''Tra grammatica e metagrammatica: storia del metalinguaggio''. ''Atti del Convegno, Macerata, 16-17 dicembre 2022.'' Roma, Il Calamo, 167-194.
Riga 120:		Riga 120:

	<span id="Maia">[[#aMai\|^]]</span> '''Maierù A.''' (a cura di) (1984), ''Grafia e interpunzione del Latino nel medioevo, Seminario Internazionale (Roma, 27-29 settembre 1984)''. Roma, Edizioni dell’Ateneo.		<span id="Maia">[[#aMai\|^]]</span> '''Maierù A.''' (a cura di) (1984), ''Grafia e interpunzione del Latino nel medioevo, Seminario Internazionale (Roma, 27-29 settembre 1984)''. Roma, Edizioni dell’Ateneo.

			^ '''Marchello-Nizia''' C. (1978), ''Ponctuation et «unités de lecture» dans les manuscrits médiévaux ou: je ponctue, tu lis, il théorise (Punctuation and "units of reading" in medieval manuscripts: or, I punctuate, you read, he theorizes)''. In ''Langue Française'' 40, 32-44.

	<span id="Mara">[[#aMar\|^]]</span> '''Marmo C.''' (1994), ''Semiotica e linguaggio nella Scolastica: Parigi, Bologna, Erfurt 1270-1330. La semiotica dei Modisti'' (Nuovi Studi Storici 26). Roma, Istituto Storico Italiano per il Medio Evo.		<span id="Mara">[[#aMar\|^]]</span> '''Marmo C.''' (1994), ''Semiotica e linguaggio nella Scolastica: Parigi, Bologna, Erfurt 1270-1330. La semiotica dei Modisti'' (Nuovi Studi Storici 26). Roma, Istituto Storico Italiano per il Medio Evo.

← Versione meno recente		Versione delle 22:35, 13 nov 2024
Riga 167:		Riga 167:
	'''Isidorus Hispalensis''', ''Etymologiae'', <span id="Isia">[[#aIsi\|'''I.20, 1ss.''']]</span>: ''Positura est figura ad distinguendos sensus per cola et commata et periodos, quae dum ordine suo adponitur, sensum nobis lectionis ostendit. Dictae autem positurae vel quia punctis positis adnotantur, vel quia ibi vox pro intervallo distinctionis deponitur. Has Graeci θέσεις vocant, Latini posituras. Prima positura subdistinctio dicitur; eadem et comma. Media distinctio sequens est; ipsa et cola. Ultima distinctio, quae totam sententiam cludit, ipsa est periodus; cuius, ut diximus, partes sunt cola et comma; quarum diversitas punctis diverso loco positis demonstratur. Ubi enim initio pronuntiationis necdum plena pars sensui est, et tamen respirare oportet, fit comma, id est particula sensus, punctusque ad imam litteram ponitur; et vocatur subdistinctio, ab eo quod punctum subtus, id est ad imam litteram, accipit. Ubi autem in sequentibus iam sententia sensum praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae plenitudine, fit cola, mediamque litteram puncto notamus; et mediam distinctionem vocamus, quia punctum ad mediam litteram ponimus. Ubi vero iam per gradus pronuntiando plenam sententiae clausulam facimus, fit periodus, punctumque ad caput litterae ponimus; et vocatur distinctio, id est disiunctio, quia integram separavit sententiam [...].Totus autem uersus periodus est.''		'''Isidorus Hispalensis''', ''Etymologiae'', <span id="Isia">[[#aIsi\|'''I.20, 1ss.''']]</span>: ''Positura est figura ad distinguendos sensus per cola et commata et periodos, quae dum ordine suo adponitur, sensum nobis lectionis ostendit. Dictae autem positurae vel quia punctis positis adnotantur, vel quia ibi vox pro intervallo distinctionis deponitur. Has Graeci θέσεις vocant, Latini posituras. Prima positura subdistinctio dicitur; eadem et comma. Media distinctio sequens est; ipsa et cola. Ultima distinctio, quae totam sententiam cludit, ipsa est periodus; cuius, ut diximus, partes sunt cola et comma; quarum diversitas punctis diverso loco positis demonstratur. Ubi enim initio pronuntiationis necdum plena pars sensui est, et tamen respirare oportet, fit comma, id est particula sensus, punctusque ad imam litteram ponitur; et vocatur subdistinctio, ab eo quod punctum subtus, id est ad imam litteram, accipit. Ubi autem in sequentibus iam sententia sensum praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae plenitudine, fit cola, mediamque litteram puncto notamus; et mediam distinctionem vocamus, quia punctum ad mediam litteram ponimus. Ubi vero iam per gradus pronuntiando plenam sententiae clausulam facimus, fit periodus, punctumque ad caput litterae ponimus; et vocatur distinctio, id est disiunctio, quia integram separavit sententiam [...].Totus autem uersus periodus est.''

	'''Alcuinus Eboracensis''', ''Grammatica'', <span id="~~Alca~~">[[#~~aAlc~~\|'''858, 23''']]</span>: ''Positurae sunt puncti ad distinguendos sensus.''		'''Alcuinus Eboracensis''', ''Grammatica'', <span id="Alcua">[[#aAlcu\|'''858, 23''']]</span>: ''Positurae sunt puncti ad distinguendos sensus.''

	'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Scot52">[[#52Scot\|'''1, 52, 52''']]</span>: ''Nam si distinctionum seriem per gradus cognitos sequeretur primo plenam deinde subdistinctionem deinde mediam nequaquam ponere potuisset sed magis incipit ubi praedictae positurae ad finem tendere comprobantur sequitur subdistinctio deinde media quae plenas semper praecedunt potius quam sequuntur.''		'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Scot52">[[#52Scot\|'''1, 52, 52''']]</span>: ''Nam si distinctionum seriem per gradus cognitos sequeretur primo plenam deinde subdistinctionem deinde mediam nequaquam ponere potuisset sed magis incipit ubi praedictae positurae ad finem tendere comprobantur sequitur subdistinctio deinde media quae plenas semper praecedunt potius quam sequuntur.''

← Versione meno recente		Versione delle 11:40, 13 nov 2024
Riga 157:		Riga 157:
	'''Aelius Donatus''', <span id="Donb">[[#bDon\|'''612.3b''']]</span>: ''Distinctio est, ubi finitur plena sententia; huius punctum ad summum litteram ponimus'' (cfr. Serv. 4.427,38).		'''Aelius Donatus''', <span id="Donb">[[#bDon\|'''612.3b''']]</span>: ''Distinctio est, ubi finitur plena sententia; huius punctum ad summum litteram ponimus'' (cfr. Serv. 4.427,38).

	'''Aelius Donatus''', <span id="~~Done~~">[[#~~eDon~~\|'''612.6''']]</span>: ''Media distinctio est, ubi fere tantum de sententia superest, quantum iam diximus, cum tamen respirandum sit: huius punctum ad mediam litteram ponimus'' (cfr. Serv. 4.428.2)		'''Aelius Donatus''', <span id="Dond">[[#dDon\|'''612.6''']]</span>: ''Media distinctio est, ubi fere tantum de sententia superest, quantum iam diximus, cum tamen respirandum sit: huius punctum ad mediam litteram ponimus'' (cfr. Serv. 4.428.2)

	'''Dositheus''', <span id="Dosia">[[#aDosi\|'''7.428.16''']]</span>: ''Subdistinctio est diurnitas quaedam temporis differens orationem ad sententiae qualitatem.''		'''Dositheus''', <span id="Dosia">[[#aDosi\|'''7.428.16''']]</span>: ''Subdistinctio est diurnitas quaedam temporis differens orationem ad sententiae qualitatem.''

← Versione meno recente		Versione delle 11:39, 13 nov 2024
Riga 45:		Riga 45:
	* Aelius Donatus, <span id="aDon">[[#Dona\|'''612.3a''']]</span>		* Aelius Donatus, <span id="aDon">[[#Dona\|'''612.3a''']]</span>
	* Diomedes, <span id="aDiom">[[#Dioma\|'''1.436.24''']]</span>		* Diomedes, <span id="aDiom">[[#Dioma\|'''1.436.24''']]</span>
	* Diomedes, <span id="bDiom">[[#Diomb\|'''1.437.12,15''']]</span>		* Diomedes, <span id="bDiom">[[#Diomb\|'''1.437.12, 15''']]</span>
	* Pseudo-Sergius, <span id="aSerg">[[#Serga\|'''4.484.23''']]</span>		* Pseudo-Sergius, <span id="aSerg">[[#Serga\|'''4.484.23''']]</span>
	* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="52Scot">[[#Scot52\|'''1, 52, 52''']]</span>		* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="52Scot">[[#Scot52\|'''1, 52, 52''']]</span>

← Versione meno recente		Versione delle 11:36, 13 nov 2024
Riga 47:		Riga 47:
	* Diomedes, <span id="bDiom">[[#Diomb\|'''1.437.12,15''']]</span>		* Diomedes, <span id="bDiom">[[#Diomb\|'''1.437.12,15''']]</span>
	* Pseudo-Sergius, <span id="aSerg">[[#Serga\|'''4.484.23''']]</span>		* Pseudo-Sergius, <span id="aSerg">[[#Serga\|'''4.484.23''']]</span>
	* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="~~aScot~~">[[#~~Scota~~\|'''1, 52, 52''']]</span>		* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="52Scot">[[#Scot52\|'''1, 52, 52''']]</span>

	=== ''Distinctio'' come indicatore della completezza del senso ===		=== ''Distinctio'' come indicatore della completezza del senso ===
Riga 57:		Riga 57:
	* Donatus Ortigraphus, ''Ars grammatica, <span id="bOrti">[[#Ortib\|'''De posituris, 5''']]</span>		* Donatus Ortigraphus, ''Ars grammatica, <span id="bOrti">[[#Ortib\|'''De posituris, 5''']]</span>
	* Alcuinus Eboracensis, ''Grammatica'', <span id="aAlcu">[[#Alcua\|'''858, 23''']]</span>		* Alcuinus Eboracensis, ''Grammatica'', <span id="aAlcu">[[#Alcua\|'''858, 23''']]</span>
	* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="~~bScot~~">[[#~~Scotb~~\|'''1, 50, 4''']]</span>		* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="4Scot">[[#Scot4\|'''1, 50, 4''']]</span>
	* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="~~cScot~~">[[#~~Scotc~~\|'''1, 52, 72''']]</span>		* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="72Scot">[[#Scot72\|'''1, 52, 72''']]</span>
	* Ars Laureshamensis, ''Expositio in Donatum maiorem'', <span id="aLaur">[[#Laura\|'''prologus, 5, 64''']]</span>		* Ars Laureshamensis, ''Expositio in Donatum maiorem'', <span id="aLaur">[[#Laura\|'''prologus, 5, 64''']]</span>
	* Ars Laureshamensis, ''Expositio in Donatum maiorem 1, De posituris'', <span id="bLaur">[[#Laurb\|'''184, 1-5; 14''']]</span>		* Ars Laureshamensis, ''Expositio in Donatum maiorem 1, De posituris'', <span id="bLaur">[[#Laurb\|'''184, 1-5; 14''']]</span>
Riga 68:		Riga 68:
	* Donatus Ortigraphus, ''Ars grammatica, <span id="cOrti">[[#Ortic\|'''De posituris, 10-12''']]</span>		* Donatus Ortigraphus, ''Ars grammatica, <span id="cOrti">[[#Ortic\|'''De posituris, 10-12''']]</span>
	* Murethach, ''Intellectus in Donati Arte maiore'', ''L&S C670'', <span id="bMure">[[#Mureb\|'''44, 7-73 (passim)''']]</span>		* Murethach, ''Intellectus in Donati Arte maiore'', ''L&S C670'', <span id="bMure">[[#Mureb\|'''44, 7-73 (passim)''']]</span>
	* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="~~dScot~~">[[#~~Scotd~~\|'''1, 54''']]</span>		* Sedulius Scotus, ''In Donati artem maiorem'', <span id="54Scot">[[#Scot54\|'''1, 54''']]</span>
	* Remigius Autissiodorensis, ''In Donati artem maiorem'', <span id="aRemi">[[#Remia\|'''230, 29''']]</span>		* Remigius Autissiodorensis, ''In Donati artem maiorem'', <span id="aRemi">[[#Remia\|'''230, 29''']]</span>
	* Remegius Autissiodorensis, ''In Donati artem maiorem'', <span id="bRemi">[[#Remib\|'''231, 12''']]</span>		* Remegius Autissiodorensis, ''In Donati artem maiorem'', <span id="bRemi">[[#Remib\|'''231, 12''']]</span>
Riga 159:		Riga 159:
	'''Aelius Donatus''', <span id="Done">[[#eDon\|'''612.6''']]</span>: ''Media distinctio est, ubi fere tantum de sententia superest, quantum iam diximus, cum tamen respirandum sit: huius punctum ad mediam litteram ponimus'' (cfr. Serv. 4.428.2)		'''Aelius Donatus''', <span id="Done">[[#eDon\|'''612.6''']]</span>: ''Media distinctio est, ubi fere tantum de sententia superest, quantum iam diximus, cum tamen respirandum sit: huius punctum ad mediam litteram ponimus'' (cfr. Serv. 4.428.2)

	'''Dositheus''', <span id="~~Dosa~~">[[#~~aDos~~\|'''7.428.16''']]</span>: ''Subdistinctio est diurnitas quaedam temporis differens orationem ad sententiae qualitatem.''		'''Dositheus''', <span id="Dosia">[[#aDosi\|'''7.428.16''']]</span>: ''Subdistinctio est diurnitas quaedam temporis differens orationem ad sententiae qualitatem.''

	'''Pseudo-Sergius''', <span id="~~Sera~~">[[#~~aSer~~\|'''4.484.23''']]</span>: ''Dicta distinctio est vel positura, quod positum punctum distinguit nostram orationem, et cum distinctio species sit positurae, tamen abusive pro ipsa positura, hoc est pro ipso genere, accipimus distinctionem. nam cum sit codex emendatus distinctione, media distinctione, subdistinctione, dicitur nomen codex esse distinctus.''		'''Pseudo-Sergius''', <span id="Serga">[[#aSerg\|'''4.484.23''']]</span>: ''Dicta distinctio est vel positura, quod positum punctum distinguit nostram orationem, et cum distinctio species sit positurae, tamen abusive pro ipsa positura, hoc est pro ipso genere, accipimus distinctionem. nam cum sit codex emendatus distinctione, media distinctione, subdistinctione, dicitur nomen codex esse distinctus.''

	'''Cassiodorus''', ''Exc''., <span id="Casa">[[#aCas\|'''7.215.8''']]</span>: ''Positura sive distinctio est moderatae pronuntiationis apta repausatio.''		'''Cassiodorus''', ''Exc''., <span id="Casa">[[#aCas\|'''7.215.8''']]</span>: ''Positura sive distinctio est moderatae pronuntiationis apta repausatio.''

	'''Isidorus Hispalensis''', ''Etymologiae'', <span id="~~Diomb~~">[[#~~bDiom~~\|'''I.20, 1ss.''']]</span>: ''Positura est figura ad distinguendos sensus per cola et commata et periodos, quae dum ordine suo adponitur, sensum nobis lectionis ostendit. Dictae autem positurae vel quia punctis positis adnotantur, vel quia ibi vox pro intervallo distinctionis deponitur. Has Graeci θέσεις vocant, Latini posituras. Prima positura subdistinctio dicitur; eadem et comma. Media distinctio sequens est; ipsa et cola. Ultima distinctio, quae totam sententiam cludit, ipsa est periodus; cuius, ut diximus, partes sunt cola et comma; quarum diversitas punctis diverso loco positis demonstratur. Ubi enim initio pronuntiationis necdum plena pars sensui est, et tamen respirare oportet, fit comma, id est particula sensus, punctusque ad imam litteram ponitur; et vocatur subdistinctio, ab eo quod punctum subtus, id est ad imam litteram, accipit. Ubi autem in sequentibus iam sententia sensum praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae plenitudine, fit cola, mediamque litteram puncto notamus; et mediam distinctionem vocamus, quia punctum ad mediam litteram ponimus. Ubi vero iam per gradus pronuntiando plenam sententiae clausulam facimus, fit periodus, punctumque ad caput litterae ponimus; et vocatur distinctio, id est disiunctio, quia integram separavit sententiam [...].Totus autem uersus periodus est.''		'''Isidorus Hispalensis''', ''Etymologiae'', <span id="Isia">[[#aIsi\|'''I.20, 1ss.''']]</span>: ''Positura est figura ad distinguendos sensus per cola et commata et periodos, quae dum ordine suo adponitur, sensum nobis lectionis ostendit. Dictae autem positurae vel quia punctis positis adnotantur, vel quia ibi vox pro intervallo distinctionis deponitur. Has Graeci θέσεις vocant, Latini posituras. Prima positura subdistinctio dicitur; eadem et comma. Media distinctio sequens est; ipsa et cola. Ultima distinctio, quae totam sententiam cludit, ipsa est periodus; cuius, ut diximus, partes sunt cola et comma; quarum diversitas punctis diverso loco positis demonstratur. Ubi enim initio pronuntiationis necdum plena pars sensui est, et tamen respirare oportet, fit comma, id est particula sensus, punctusque ad imam litteram ponitur; et vocatur subdistinctio, ab eo quod punctum subtus, id est ad imam litteram, accipit. Ubi autem in sequentibus iam sententia sensum praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae plenitudine, fit cola, mediamque litteram puncto notamus; et mediam distinctionem vocamus, quia punctum ad mediam litteram ponimus. Ubi vero iam per gradus pronuntiando plenam sententiae clausulam facimus, fit periodus, punctumque ad caput litterae ponimus; et vocatur distinctio, id est disiunctio, quia integram separavit sententiam [...].Totus autem uersus periodus est.''

	'''Alcuinus Eboracensis''', ''Grammatica'', <span id="~~Diomb~~">[[#~~bDiom~~\|'''858, 23''']]</span>: ''Positurae sunt puncti ad distinguendos sensus.''		'''Alcuinus Eboracensis''', ''Grammatica'', <span id="Alca">[[#aAlc\|'''858, 23''']]</span>: ''Positurae sunt puncti ad distinguendos sensus.''

	'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="~~Diomb~~">[[#~~bDiom~~\|'''1, 52, 52''']]</span>: ''Nam si distinctionum seriem per gradus cognitos sequeretur primo plenam deinde subdistinctionem deinde mediam nequaquam ponere potuisset sed magis incipit ubi praedictae positurae ad finem tendere comprobantur sequitur subdistinctio deinde media quae plenas semper praecedunt potius quam sequuntur.''		'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Scot52">[[#52Scot\|'''1, 52, 52''']]</span>: ''Nam si distinctionum seriem per gradus cognitos sequeretur primo plenam deinde subdistinctionem deinde mediam nequaquam ponere potuisset sed magis incipit ubi praedictae positurae ad finem tendere comprobantur sequitur subdistinctio deinde media quae plenas semper praecedunt potius quam sequuntur.''

	'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="~~Diomb~~">[[#~~bDiom~~\|'''1, 50, 4''']]</span>: ''Sed si uelis scire quid sit positura hac definitione cognosce est igitur positura figura ad distinguendos sensus per cola et commata et periodos quae dum ordine suo apponitur nobis sensum lectionis ostendit.''		'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Scot4">[[#4Scot\|'''1, 50, 4''']]</span>: ''Sed si uelis scire quid sit positura hac definitione cognosce est igitur positura figura ad distinguendos sensus per cola et commata et periodos quae dum ordine suo apponitur nobis sensum lectionis ostendit.''

	'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="~~Diomb~~">[[#~~bDiom~~\|'''1, 52, 72''']]</span>: ''Sed pro ratione supradicta locis congruis apponuntur ut distinctiones istae bene positae sensum nobis euidenter aperiant'' (cfr. Vincentius Belvacensis, Speculum maius: Speculum doctrinale 2, 187, 207, 18-22).		'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Scot72">[[#72Scot\|'''1, 52, 72''']]</span>: ''Sed pro ratione supradicta locis congruis apponuntur ut distinctiones istae bene positae sensum nobis euidenter aperiant'' (cfr. Vincentius Belvacensis, Speculum maius: Speculum doctrinale 2, 187, 207, 18-22).

	'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="~~Diomb~~">[[#~~bDiom~~\|'''1, 54''']]</span>: ''Illud etiam perspicaciter attendendum est quod familiaris elocutio quae grece εἰρομένη λέξις appellatur licet neque ex commatibus et colis et periodo consistat tamen subdistinctionem mediamque distinctionem ac distinctionem in sese contineat prout ipse orationis contextus conuenienter desiderat.''		'''Sedulius Scotus''', ''In Donati artem maiorem'', <span id="Scot54">[[#54Scot\|'''1, 54''']]</span>: ''Illud etiam perspicaciter attendendum est quod familiaris elocutio quae grece εἰρομένη λέξις appellatur licet neque ex commatibus et colis et periodo consistat tamen subdistinctionem mediamque distinctionem ac distinctionem in sese contineat prout ipse orationis contextus conuenienter desiderat.''

	'''Donatus Ortigraphus''', ''Ars grammatica, <span id="Ortia">[[#aOrti\|'''De posituris, 1''']]</span>: Discipulus. Quid est positura? Magister. Est Grecum nomen ‘θέσεις’ et Latine dicitur ‘positurae’, et θέσεις tres divisiones habet cum Grecis, id est ‘cola’ et ‘commata’ et ‘perchiodos’, quae Latine dicuntur ‘subdistinctio, media distinctio, distinctio''.		'''Donatus Ortigraphus''', ''Ars grammatica, <span id="Ortia">[[#aOrti\|'''De posituris, 1''']]</span>: Discipulus. Quid est positura? Magister. Est Grecum nomen ‘θέσεις’ et Latine dicitur ‘positurae’, et θέσεις tres divisiones habet cum Grecis, id est ‘cola’ et ‘commata’ et ‘perchiodos’, quae Latine dicuntur ‘subdistinctio, media distinctio, distinctio''.